Ekziston një besim qe filozofia, kur bëhet siç duhet, duhet të tingëlloje e dendur, e ndaluese dhe pak konfuze, sikur të ishte përkthyer në mënyrë të pakuptueshme nga gjermanishtja.

Por në agim të kohës moderne jetoi një filozof Francez i cili i besoi në një mënyre komplet ndryshe të të paraqiturit të mendimeve të tij, një burrë i cili shkruajti një libër shumë të hollë, thuaje 60 faqe të gjatë, që mund të numërohet në mënyrë të merituar si një nga kryeveprat e vërteta të filozofisë, një përmbledhje e hidhur, melankolike rreth vëzhgimit të gjendjes njerëzore, secila prej tyre vetëm një apo dy fjali e gjatë, që mban një numer të jashtëzakonshëm të mësimeve të kohës, të zgjuara dhe çuditërisht ngushëlluese për moshën tonë morale konfuze dhe të hutuar.

The Duc de La Rochefoucauld lindi në Paris 1613 dhe pavarësisht përparësive të tij fillestare (pasurisë, lidhjeve, pamjes së mirë dhe emrit të bukur të lashtë), ai kishte një jetë mjaft të vështirë dhe shpesh të mjerueshme.

Ai ra në dashuri me disa dukesha të cilat nuk e trajtuan mirë, ai përfundoi në burg pas disa manovrimesh të ndershëm politike, ai u burgos larg Parisit të tij të dashur në katër raste, ai kurrë nuk përparoi aq sa duhej në gjyq, u qëllua në sy gjatë një rebelimi dhe pothuajse u verbua, humbi shumicën e parave të tij dhe disa armiq botuan atë që ata me të vërtetë pretendonin të ishin kujtimet e tij, të mbushura me fyerje ndaj njerëzve të cilët i pëlqente dhe varej – të cilët iu kthyen kundra dhe nuk pranuan të besonin pafajësinë e tij.

Pas gjithë kësaj – tradhëtisë, burgosjeve, varfërimit, lëndimit dhe shpifjeve – La Rochefoucauld mund të falej me lehtësi kur deklaroi se kishte bërë mjaft jetë aktive dhe tani do të tërhiqej në ndjekje më të qetë kontemplative.

Kështu që ai e vari shpatën dhe kaloi kohën në dhomat e jetesës së dy figurave kryesore intelektuale të kohës së tij, Marquise de Sablé dhe Comtesse de Lafayette, të cilët ftonin rregullisht shkrimtarë dhe artistë për t’u ulur me ta në sallonet e tyre Parizianë në mënyrë që diskutoni mbi temat e mëdha të ekzistencës – shpesh me më shumë se limonatë dhe ushqime të lehta.

Sallonet shpërndanin mendje dhe shkëndija.

Ato nuk ishin salla leksionesh apo dhoma seminaresh, këtu nuk kishte tolerancë për pompozitetin kështu që fitimi mbi dëgjuesit kërkonte aftësi të veçanta që i dhanë formë mendjes dhe punës së La Rochefoucauld.

Në sallone La Rochefoucauld zhvilloi një zhaner letrar për të cilin ai është bërë i njohur: ai i parimit apo aforizmi, një deklaratë e përulur që në mënyrë të shkathët kap një pasqyrë të errët në shpirtin e njeriut, duke na kujtuar një të vërtetë të mençur dhe shpesh të pakëndshme.

Në duart e mira, një aforizëm duhet të grushtojë në më pak se tre sekonda.

Në sallone La Rochefoucauld përsosi dhe lëmoi 504 aforizmat që bënë emrin e tij.

Ai vëzhgoi se si reaguan shokët e tjerë të tij dhe ndikuan në punën e tij në përputhje me rrethanat.

Aforizmat e tij mbulonin të gjitha llojet e temave psikologjike, edhe pse çështjet e zilisë, kotësisë, dashurisë dhe ambicjes ishin tema të përsëritura.

Një aforizëm tipik La Rochefoucauld fillon duke iu drejtuar lexuesit me ‘ne’ ose ‘një’, duke ftuar pëlqimin me forcë të butë.

Aforizmi pastaj nënshtron një devotshmëri të pranuar për natyrën njerëzore në një drejtim cinik ose skeptik, është nga fundi i fjalisë aty ku është dhimbja në përgjithësi, dhe shpesh na bën të qeshim, siç mund të ndodhë kur detyrohemi të pranojmë falsitetin e një pozicioni të mëparshëm sentimental ose hipokrit.

Ndoshta më klasikja dhe e përsosura e të gjitha aforizmave të La Rochefoucauld është:

“Ne të gjithë kemi forcë mjaftueshëm për të mbajtur fatkeqësitë e të tjerëve.”

Kjo ndiqet nga një tjetër efektivisht e njëjtë:

“Ka disa njerëz që nuk do të kishin rënë kurrë në dashuri, nëse nuk do të kishin dëgjuar se ekziston diçka e tillë.”

Dhe jo më pak e përmbushur:

“Ai që refuzon lavdërimin herën e parë që i ofrohet e bën sepse do të donte që ta dëgjonte për një herë të dytë.”

Voltaire tha se “Parimet” e Maksimave të La Rochefoucauld ishte libri që kishte formuar më fuqishëm karakterin e popullit francez, duke u dhënë atyre shijen e tyre për reflektim psikologjik, saktësi dhe cinizëm.

Pas pothuajse të gjitha parimeve qëndron një sfidë ndaj pikëpamjevetë zakonshme, hijeshuese për veten tonë.

La Rochefoucauld i pëlqen shlyerja e borxhit që mirësia i detyrohet egoizmit dhe insiston se ne nuk jemi kurrë larg të qënit të kotë, arrogantë, egoistë dhe të vegjël – dhe në fakt, kurrë më afër se kur i besojmë mirësisë tonë.

Duke vuajtur padrejtësisht në emër të tij, ai kishte veçanërisht dyshime për dashurinë romantike: “Arsyeja që të dashurit nuk lodhen kurrë në shoqërinë e njëri-tjetrit është sepse ata nuk flasin kurrë për asgjë tjetër përveç se për veten.”

“Nëse dikush do të gjykohej nga dashuria sipas pjesës më të madhe të efekteve që prodhon, mund të kalonte me më shumë drejtësi nga urrejtja sesa nga dashamirësia.”

“Të thuash se dikush nuk flirton kurrë është në vetvete një formë flirtimi.”

Kjo duket vetëm e lehtë. Nietzsche, i cili ishte i frymëzuar thellë nga La Rochefoucauld, shkroi aforizma (të mbledhura në librin e tij “Njeriu, e Gjitha për Njeriun “), të cilat nuk kishte të bënin aspak me përzierjen e errësirës dhe ndjënjës së mirë të Francezëve: “Disa njerëz kanë psherëtirë sepse gratë e tyre ishin rrëmbyer; shumica, sepse askush nuk donte t’i rrëmbente ata.”

La Rochefoucauld shkruajti ashtu siç bëri, sepse ai donte që idetë e tij të bindnin njerëzit për të cilët ai e dinte se kishin pak kohë dhe nuk do të ishin domosdoshmërisht në anën e tij.

Nëse shumica e filozofëve nuk kanë ndjerë nevojën për të shkruar me elegancën e tij, mendjen dhe përqëndrimin, është sepse ata kanë besuar se, për aq kohë sa idetë e dikujt janë të rëndësishme, stili me të cilin ai i i ofron idetë nuk ka rëndësi.

La Rochefoucauld e dinte ndryshe.

Shumica prej nesh janë kaq të hutuar, nëse dikush do të na japë të kuptojmë diçka, duhet të përdorë të gjitha pajisjet e artit për të tërhequr vëmendjen tonë dhe për të mposhtur mërzinë tonë për hapësirën e nevojshme.

Historia e filozofisë do të kishte qenë shumë më ndryshme në qoftë se praktikuesit e saj do ta kishin imagjinuar veten duke shkruar për një audiencë të padurueshme jo profesionale me mendje të shpërndara në mes të salloni llafazan parizien.

140 karaktere të cicërimave të salloneve dixhitale tona tani na ofrojnë një shans të dytë për të vënë në zbatim parimet frymëzuese të La Rochefoucauld për të punuar.